Profesyonel sporda fiziksel hazırlık artık tesadüflere bırakılmıyor. Sporcuların kuvveti, dayanıklılığı, beslenmesi, uyku düzeni ve fiziksel performansı düzenli olarak takip ediliyor. Bir futbolcunun fiziksel özelliklerine baktığımızda hangi pozisyonlara daha uygun olabileceği hakkında dahi fikir sahibi olabiliyoruz.
Ancak aynı soruyu mental performans için sorduğumuzda tablo değişiyor.
Bir sporcunun baskı altında nasıl karar vereceğini, hata yaptıktan sonra oyuna ne kadar hızlı dönebileceğini, takım içerisindeki rolünü nasıl algıladığını veya müsabakanın kritik anlarında zihinsel olarak ne kadar hazır olduğunu yalnızca fiziksel görüntüsüne bakarak anlayamayız.
PsikoCheckUp Spor’u geliştirmemizin çıkış noktası tam olarak buydu.
Psikokey Danışmanlık olarak PsikoCheckUp Spor'dan önce de futbolcular ve farklı branşlardan sporcularla çalışıyorduk.
Bu çalışmalar sırasında dikkatimizi çeken önemli bir nokta vardı: Spor psikolojisine ilişkin birçok yaklaşım sporcunun saha içerisindeki motivasyonuna ve performansına yoğunlaşırken, saha dışındaki insanı yeterince dikkate almıyordu.
Oysa sporcunun hayatı müsabaka başladığında başlamaz ve hakemin son düdüğü ile sona ermez. Saha dışındaki yaşam, ilişkiler, beklentiler, kariyer kaygıları, takım içerisindeki konum, forma rekabeti ve geleceğe ilişkin düşünceler performansın içerisine taşınabilir.
Bu nedenle PsikoCheckUp Spor'da temel yaklaşımımız sporcuyu iki ayrı parçaya bölmek değil, insanı ve sporcuyu bir bütün olarak değerlendirmektir.
Çünkü sahaya çıkan yalnızca bir beden değildir.
Sahaya aynı zamanda karar veren, kaygılanan, öfkelenen, odaklanan, yorulan, motive olan ve çevresiyle ilişki kuran bir zihin çıkar.
Profesyonel seviyeye ulaşmış sporcuların önemli bir bölümü zaten belirli fiziksel ve teknik standartları karşılamak zorundadır.
Nasıl antrenman yapmaları gerektiği, nasıl beslenmeleri gerektiği ve fiziksel performanslarını nasıl koruyacakları günümüz spor dünyasında geçmişe göre çok daha sistematik biçimde ele alınıyor.
Fakat mental hazırlık aynı ölçüde görünür değildir.
Bir futbolcu fiziksel olarak yüzde yüz hazır olabilir. Buna rağmen müsabaka içerisinde yaşadığı bir hata, performans kaygısı veya zihinsel dalgalanma onu birkaç dakika içerisinde oyundan koparabilir.
Bu nedenle bizim için soru yalnızca “Bu sporcu ne kadar yetenekli?” değildir.
Aynı zamanda “Bu yeteneği hangi mental şartlarda maksimum seviyede kullanabiliyor?” ve “Onu bu seviyeye nasıl taşıyabiliriz?” sorularını da sormamız gerekir.
PsikoCheckUp Spor'un asıl amacı da yalnızca mevcut durumu ölçmek değil, sporcu veya takım için gelişim alanlarını görünür hale getirmektir.
Mental performans konusunda en önemli yanlışlardan biri, bütün sporcular için geçerli tek bir ideal psikolojik profil bulunduğunu düşünmektir.
Biz böyle düşünmüyoruz.
Bir kaleciden beklediğimiz zihinsel özelliklerle bir kanat oyuncusundan beklediğimiz özellikler aynı olmak zorunda değildir.
Oyunu iki yönlü oynayan bir orta saha oyuncusunda çevresel farkındalık, bilgi işleme ve değişen oyun koşullarına uyum daha fazla önem kazanabilirken; farklı bir pozisyonda odaklanma, öngörü veya belirli karar süreçleri öne çıkabilir.
Aynı durum spor branşları açısından da geçerlidir.
Bireysel spor yapan bir sporcuda takım uyumunu merkeze almak anlamlı olmayabilirken, futbol veya basketbol gibi takım sporlarında aidiyet ve takım içi uyum performansın önemli parçalarından biri olabilir.
Dolayısıyla PsikoCheckUp Spor'un amacı sporcuları tek bir kalıba sokmak değildir.
Sporcunun yaptığı branşa, pozisyonuna, rolüne ve hedeflerine göre anlamlı bir profil ortaya çıkarmaktır.
Burada PsikoCheckUp Spor'un gelecekte ulaşmasını istediğimiz modelin en önemli noktalarından biri bulunuyor.
Bizce yalnızca sporcuların değil, kulüplerin de bir mental profili olmalıdır.
Çünkü şampiyonluğu hedefleyen bir takım ile ligde kalmayı hedefleyen bir takımın içinde bulunduğu psikolojik koşullar aynı değildir.
Orta sıraları hedefleyen bir takımın beklentileriyle sezon boyunca şampiyonluk baskısını taşıyacak bir kulübün beklentileri de aynı olmayacaktır.
Dolayısıyla “En doğru PsikoCheckUp profili budur.” diyebileceğimiz evrensel bir model olduğunu düşünmüyoruz.
Öncelikle kulübün kim olduğunu anlamamız gerekir: Kulübün geçmişi nedir? Yönetimin beklentisi nedir? Teknik ekibin oyun ve takım anlayışı nedir? Taraftarın beklentisi nedir? Sezon hedefi nedir? Kulübün oluşturmak istediği sporcu profili nedir?
Bütün bunların ardından kulübe özgü bir PsikoCheckUp Kulüp Profili oluşturulabilir.
Çünkü her şirketin ve kurumun kendine özgü bir kültürü olduğu gibi, her spor kulübünün de kendine özgü bir zihinsel ve davranışsal yapısı vardır.
Bir futbolcu profesyonel sözleşme imzalamadan önce detaylı bir sağlık kontrolünden geçirilir.
Kalbi değerlendirilir. Kas ve eklem yapısı incelenir. Geçmiş sakatlıkları araştırılır. Fiziksel olarak yapılabilecek yatırımın riski mümkün olduğunca anlaşılmaya çalışılır.
Burada gelecekte spor dünyasında çok daha fazla tartışılacağına inandığımız başka bir soru ortaya çıkıyor:
Fiziksel uygunluğu bu kadar detaylı değerlendiriyorsak mental uygunluğu neden aynı sistematik içerisinde değerlendirmiyoruz?
Bir oyuncunun PsikoCheckUp profilinin sözleşme öncesinde çıkarılması, oyuncuya “uygun” veya “uygun değil” şeklinde basit bir etiket koymak anlamına gelmemelidir.
Asıl amaç; oyuncunun mental özelliklerinin kulübün yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu, takıma adaptasyonunda hangi alanların desteklenmesi gerektiğini, güçlü mental özelliklerini, gelişim alanlarını ve antrenörün oyuncuyla iletişim kurarken nelere dikkat etmesi gerektiğini anlamaktır.
Ve belki de en önemlisi: Bu sporcunun potansiyelini bu takım içerisinde maksimum seviyeye nasıl taşıyabiliriz?
Bize göre geleceğin spor organizasyonlarında sağlık kontrolünün yanında bir mental performans değerlendirmesi de transfer süreçlerinin doğal parçalarından biri haline gelebilir.
Türkiye'de spor dünyasında uzun yıllardır karşılaştığımız bir düşünce var: “İyi oyuncuları transfer edersek başarı gelir.”
Elbette kaliteli sporcular başarı için önemlidir.
Ancak yüksek maliyetli futbolculardan oluşan bir kadronun otomatik olarak güçlü bir takım oluşturduğunu söylemek mümkün değildir.
Takımın kazanma inancı, oyuncular arasındaki ilişki, teknik ekibe duyulan güven, aidiyet, rol kabulü ve ortak hedef duygusu yeterince güçlü değilse yalnızca ekonomik yatırım başarıyı garanti etmez.
Bazen küçük bir an üzerinden bile takım mentalitesini görebiliriz.
Gol krallığı yarışındaki bir santraforun son dakikada kaleciyle karşı karşıya kaldığı bir pozisyonda daha uygun durumdaki takım arkadaşına pas verip vermemesi bile bireysel hedef ile takım hedefi arasındaki ilişkinin küçük fakat değerli bir göstergesi olabilir.
Bu nedenle kulüplerin yalnızca daha fazla para harcamayı değil, mevcut yatırımlarından daha yüksek mental performans üretmeyi de düşünmeleri gerekir.
Sporcu performansını değerlendirirken yalnızca ilk 11'deki oyunculara bakmak da yeterli değildir.
Örneğin dakikalar 60 veya 70'i gösterdiğinde oyuna giren bir futbolcu için önünde yalnızca 20–30 dakikalık bir süre olabilir.
Bu oyuncu sadece futbol oynamaz. Aynı zamanda kendisini kanıtlamaya çalışır.
Çünkü önündeki oyuncudan daha iyi olduğunu göstermek zorunda olduğunu hissedebilir. Bu noktada performans kaygısı devreye girebilir.
Eğer maçın şartları kendisini göstermesine izin verirse oyuncu olumlu bir deneyim yaşayabilir. Ancak oyun buna imkan vermediğinde, yalnızca kötü bir performans değil, daha büyük bir hayal kırıklığı da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle oyuncunun dakikalarını değerlendirmek kadar, o dakikalara hangi zihinsel yükle çıktığını anlamak da önemlidir.
Bir takımın bütün futbolcularının mental olarak güçlü olması tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü takımın zihinsel ikliminin en önemli parçalarından biri antrenördür.
Oyuncuların rolünü nasıl tanımladığı, forma rekabetini nasıl yönettiği, hata yapan oyuncuyla nasıl iletişim kurduğu ve takım içerisindeki güven ortamını nasıl oluşturduğu performans üzerinde doğrudan etkili olabilir.
Bu nedenle PsikoCheckUp Spor'u yalnızca futbolcuyu ölçen bir yapı olarak konumlandırmıyoruz.
Gerektiğinde sporcu ile bireysel çalışma, takım çalışmaları ve teknik ekiple yürütülen gelişim süreçleri aynı sistem içerisinde ele alınabilir.
Amaç birini “sorunlu” olarak göstermek değil; sistemin hangi noktasının geliştirilebileceğini anlamaktır.
Mental gelişim yalnızca profesyonel sporcuların konusu değildir.
Özellikle gelişim çağındaki sporcuların ailelerinin burada önemli bir sorumluluğu bulunuyor.
Çocuğun hata yaptığı dönemlerde sürekli eleştirilmesi yerine destekleyici ve geliştirici geri bildirim verilmesi, sporcunun hem özgüveni hem de sporla kurduğu ilişki açısından değerlidir.
Ancak genç sporculara aktarmaya çalıştığımız başka bir mesaj daha var:
Spor hayatın önemli bir parçası olabilir fakat hayatın tamamı olmamalıdır.
Genç sporcuların eğitimlerini devam ettirmelerini, okumalarını, kendilerini geliştirmelerini, mümkünse ikinci bir dil öğrenmelerini ve spor dışında da bir gelecek inşa etmelerini önemsiyoruz.
Çünkü profesyonel spor kariyerinin içerisinde sakatlıklar ve öngörülemeyen birçok değişken bulunuyor.
Bir sporcunun B planına sahip olması yalnızca kariyer açısından değil, mental güven açısından da değerlidir.
PsikoCheckUp Spor'da en hassas olduğumuz başlıklardan biri gizliliktir.
Sporcuya ilişkin performans ve gelişim verileri, gerekli izinler doğrultusunda teknik ekiple birlikte değerlendirilebilir ve buna göre gelişim programları oluşturulabilir.
Ancak birebir görüşmelerde sporcunun özel yaşamıyla ilgili paylaştığı bilgiler farklı bir sınır içerisindedir.
Sporcunun özel hayatına ilişkin bilgiler kulüp veya antrenörle paylaşılmaz.
Çünkü etkili bir psikolojik ve mental performans çalışmasının temelinde güven vardır.
Sporcu konuştuğu her şeyin teknik direktörün önüne gideceğini düşünüyorsa gerçek anlamda açık bir çalışma ortamı oluşturmak mümkün değildir.
Bu nedenle sportif performans verileri ile kişinin özel yaşamına ilişkin bilgilerin sınırları net biçimde ayrılmalıdır.
Bizim PsikoCheckUp Spor için uzun vadeli hedefimiz yalnızca bir test veya dönemsel değerlendirme sistemi oluşturmak değil.
Bir kulübün bütün mental performans ekosistemini takip edebilen bir yapı kurmak.
Önce kulübün profilini anlamak. Ardından sporcuların bireysel profillerini ortaya çıkarmak.
Sporcu ile kulüp arasındaki uyumu değerlendirmek. Gelişim alanlarını belirlemek. Antrenör ve teknik ekibi gerektiğinde sürece dahil etmek. Sezon içerisinde değişimi takip etmek. Ve belirli dönemlerde yeniden ölçerek gelişimin hangi yönde ilerlediğini görmek.
Böyle bir sistemde PsikoCheckUp bir sonuç raporundan çok sürekli güncellenen bir mental performans haritasına dönüşür.
Belki de gelecekte transfer görüşmelerinde bir futbolcuyla ilgili yalnızca yaşı, piyasa değeri, fiziksel kapasitesi ve istatistikleri konuşulmayacak.
Şu soru da masada olacak: “Bu futbolcunun PsikoCheckUp profili bizim kulübümüzün profiliyle ne kadar örtüşüyor?”
Bizim ulaşmak istediğimiz nokta tam olarak burası.
Sonuç: Her Takım ve Sonuç Biriciktir!
Sporda tek bir başarılı insan modeli olmadığı gibi, tek bir başarılı takım psikolojisi de yoktur.
Şampiyonluğa oynayan bir kulübün ihtiyaçları farklıdır. Ligde kalmaya çalışan bir takımın ihtiyaçları farklıdır. Altyapı sporcusunun ihtiyaçları farklıdır. Profesyonel kariyerinin zirvesindeki bir oyuncunun ihtiyaçları farklıdır.
Bu nedenle PsikoCheckUp Spor'un temel yaklaşımı insanları belirli kalıplara yerleştirmek değil, bulundukları noktayı anlamak ve gitmek istedikleri yere uygun bir gelişim modeli oluşturmaktır.
Çünkü bize göre mental performansta esas soru “İdeal sporcu nasıl olmalı?” değil, “Bu sporcu, bu takımın içinde ve bu hedef doğrultusunda potansiyelinin en iyi haline nasıl ulaşabilir?” sorusudur.
Psikolog & Profesyonel Koç Burak Kaba
Web sitesi trafiğini analiz etmek ve web sitesi deneyiminizi optimize etmek amacıyla çerezler kullanıyoruz. Çerez kullanımımızı kabul ettiğinizde, verileriniz tüm diğer kullanıcı verileriyle birlikte derlenir.